चेन स्प्रॉकेट्सवर्गीकरण आणि उपयोग

चेन स्प्रॉकेट म्हणजे काय?

चेन स्प्रॉकेट हे एक प्रकारचे शक्ती प्रसारण आहे ज्यामध्ये एक रोलर चेन दोन किंवा अधिक दातेदार स्प्रॉकेट किंवा चाकांशी जोडलेली असते आणि इंजिनमध्ये क्रँकशाफ्टपासून कॅमशाफ्टपर्यंत ड्राइव्ह म्हणून वापरली जाते.

 

चेन स्प्रॉकेटचे चार वर्गीकरण

विविध प्रकारच्या स्प्रॉकेटमध्ये वेगवेगळ्या प्रकारचे हब असतात. हब म्हणजे चेन स्प्रॉकेटच्या मध्यवर्ती प्लेटभोवती असलेली एक अतिरिक्त जाडी असून, त्याला दाते नसतात. अमेरिकन नॅशनल स्टँडर्ड्स इन्स्टिट्यूट (ANSI) नुसार, चेन स्प्रॉकेटचे खाली नमूद केल्याप्रमाणे चार प्रकारांमध्ये वर्गीकरण केले जाते.

 

प्रकार ए–या प्रकारच्या स्प्रॉकेट्सना कोणताही हब नसतो आणि त्या सपाट असतात. सामान्यतः, या स्प्रॉकेट्स उपकरणाच्या हब किंवा फ्लँजवर बसवलेल्या असतात, ज्यामधून स्प्रॉकेट्स सपाट किंवा निमुळत्या छिद्रांच्या मालिकेतून जातात. 'टाइप ए' स्प्रॉकेट्स या एकमेव प्लेट्स आहेत ज्यांना कोणतीही अतिरिक्त जाडी किंवा हब नसतो.

 

प्रकार बी–या स्प्रॉकेट्सना फक्त एका बाजूला हब असतो. यामुळे ते ज्या यंत्रावर बसवलेले आहेत, त्याला अगदी जवळून बसवता येतात. 'टाइप बी' स्प्रॉकेट हे उपकरणाच्या किंवा साधनाच्या बेअरिंग्जवरील प्रचंड अतिरिक्त भार नाहीसा करण्याचे काम करते.

 

प्रकार सी–यामध्ये प्लेटच्या दोन्ही बाजूंना समान जाडीचे हब असतात. ते प्लेटच्या दोन्ही बाजूंना वाढवलेले असतात आणि चालित स्प्रॉकेटवर (driven sprocket) वापरले जातात. चालित स्प्रॉकेटवर व्यास मोठा असतो आणि शाफ्टला आधार देण्यासाठी त्यावर अधिक वजन असते. याचा अर्थ असा की, भार जितका जास्त असेल, हब तितकाच मोठा असेल, कारण वजनाला आधार देण्यासाठी त्यांना अधिक जाडीची आवश्यकता असते.

 

प्रकार डी–टाइप सी ऑफसेट म्हणूनही ओळखल्या जाणाऱ्या या स्प्रॉकेट्सना दोन हब असतात. या प्रकारच्या स्प्रॉकेट्समध्ये टाइप ए स्प्रॉकेट वापरले जाते, जे सॉलिड किंवा स्प्लिट हबवर बसवलेले असते. या प्रकारचे स्प्रॉकेट वापरताना, डिव्हाइसचे भाग किंवा बेअरिंग्ज न काढताही वेगाचे गुणोत्तर बदललेले दिसून येते.

 

स्प्रॉकेट

चेन स्प्रॉकेटचा उपयोग कशासाठी होतो?

स्प्रॉकेटच्या काही सामान्य उपयोगांपैकी एक म्हणजे, सायकलींवर चालकाच्या हालचालीसाठी साखळी ओढण्याकरिता त्यांचा वापर केला जातो.'बाईकच्या फिरण्यामध्ये पाय'एस चाके.

 

त्यांचा वापर मोटरसायकलमध्ये प्रायमरी आणि फायनल ड्राइव्हसाठी केला जातो.

 

त्यांचा वापर रणगाडे आणि शेतीची यंत्रसामग्री यांसारख्या ट्रॅक असलेल्या वाहनांवर केला जातो. स्प्रॉकेट्स ट्रॅकच्या कड्यांशी जुळतात आणि चेन स्प्रॉकेट फिरल्यावर त्यांना खेचतात, त्यामुळे वाहन पुढे सरकते. वाहनाच्या वजनाचे संपूर्ण ट्रॅकवर समान वितरण झाल्यामुळेच ट्रॅक असलेली वाहने खडबडीत जमिनीवर अधिक काळजीपूर्वक प्रवास करू शकतात.

फिल्म कॅमेऱ्यांमध्ये आणि फिल्म प्रोजेक्टरमध्ये फिल्मला जागेवर धरून ठेवण्यासाठी आणि फोटो काढताना हलवण्यासाठी देखील त्यांचा वापर केला जातो.