बातम्या

आयामी सहिष्णुता, मूलभूत परिमाणे आणि मर्यादित परिमाणे म्हणजे नेमके काय?

 

In बेअरिंगनिवड आणि स्थापनेच्या वेळी, आपल्याला अनेकदा 'मितीय सहनशीलता' (dimensional tolerances), 'मूलभूत परिमाणे' (basic dimensions) आणि 'मर्यादा परिमाणे' (limit dimensions) यांसारख्या तांत्रिक संज्ञा आढळतात. त्या ऐकायला खूप 'अभियांत्रिकी' वाटतात, परंतु जोडणीची अचूकता सुधारण्यासाठी आणि कार्यकाळ वाढवण्यासाठी या संकल्पना समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.बेअरिंगजीवन.

 

१. मूलभूत परिमाण म्हणजे काय?

 

मूलभूत माप म्हणजे डिझाइन ड्रॉइंगवर चिन्हांकित केलेले भागाचे सैद्धांतिक माप; याला "आदर्श परिस्थितीत" असलेले माप असेही समजू शकतो. उदाहरणार्थ, जर बेअरिंगचा आतील व्यास 50mm म्हणून चिन्हांकित केला असेल, तर हे 50mm त्याचे मूलभूत माप आहे.

 

हा डिझाइनचा आरंभबिंदू आहे;

 

मात्र, प्रत्यक्ष मशीनिंगमध्ये १००% अचूकता साधणे अवघड असते;

 

म्हणून, "सहिष्णुता" आणि "मर्यादा परिमाणे" अस्तित्वात आहेत.

 

२. आयामी सहिष्णुता म्हणजे काय?

 

आपल्या सर्वांना माहीत आहे की मशिनिंगद्वारे 'परिपूर्ण अचूकता' साधता येत नाही. अगदी सर्वात अचूक उपकरणांमध्येही काही प्रमाणात त्रुटी असतेच. या त्रुटीच्या स्वीकारार्ह मर्यादेला आयामी सहिष्णुता (dimensional tolerance) म्हणतात.

 

आयामी सहिष्णुता = उच्च विचलन मूल्य - निम्न विचलन मूल्य. हे भागाच्या आयामांमधील चढ-उताराची कमाल स्वीकार्य श्रेणी निर्दिष्ट करते.

 

उदाहरणार्थ: एका छिद्राचा मूळ आकार 50mm आहे, आणि त्याची स्वीकार्य श्रेणी +0.02 / -0.01mm आहे, तर त्याची आयामी सहनशीलता 0.03mm आहे.

 

सहिष्णुता अनियंत्रितपणे ठरवल्या जात नाहीत; त्या राष्ट्रीय मानकांवर (जसे की आयएसओ, जीबी, इत्यादी) आधारित असतात. सहिष्णुतेचे वेगवेगळे ग्रेड वेगवेगळ्या अचूकतेच्या आवश्यकता दर्शवतात.

 

३. मर्यादा परिमाणे म्हणजे काय?

 

मर्यादा परिमाणे म्हणजे 'मूलभूत आकार' आणि 'मितीय सहनशीलता' यांच्या आधारावर मोजलेल्या आकाराच्या वरच्या आणि खालच्या मर्यादा होत.

 

वरील उदाहरणानुसार पुढे चालू ठेवल्यास:

मूळ आकार: ५० मिमी

सहनशीलता: +०.०२/-०.०१ मिमी

तर त्याच्या मर्यादित परिमाणे खालीलप्रमाणे आहेत:

कमाल मर्यादा परिमाण = ५० + ०.०२ = ५०.०२ मिमी

किमान मर्यादा परिमाण = ५० - ०.०१ = ४९.९९ मिमी

दुसऱ्या शब्दांत, जोपर्यंत प्रत्यक्ष आकार 49.99 मिमी आणि 50.02 मिमी च्या दरम्यान येतो, तोपर्यंत तो भाग (पात्र/स्वीकार्य) मानला जातो.

 

बेअरिंगसाठी ही परिमाणे का महत्त्वाची आहेत?

 

बेअरिंग्ज हे उच्च-सुस्पष्टतेचे घटक असल्याने, त्यांच्या स्थापनेच्या मापांसाठी अत्यंत उच्च आवश्यकता असतात. मापांमधील अत्यधिक विचलनामुळे खालील समस्या उद्भवू शकतात: अत्यधिक क्लिअरन्स: यामुळे कार्यान्वयनाच्या अचूकतेवर परिणाम होतो आणि कंपन निर्माण होते; जास्त घट्ट बसणे: यामुळे घर्षण वाढते, ज्यामुळे अतिउष्णता किंवा अगदी जॅमिंग होऊ शकते; जलद झीज: यामुळे बेअरिंगचे आयुष्य कमी होते; अवघड स्थापना: यामुळे जुळवणीच्या कार्यक्षमतेवर आणि खर्चावर परिणाम होतो.

 

या ज्ञानावर प्रभुत्व मिळवल्याने तुम्हाला योग्य बेअरिंग्ज निवडण्यास तर मदत होईलच, शिवाय जोडणीमधील सामान्य चुका टाळता येतील, ज्यामुळे यंत्राचे कार्य अधिक सुरळीत आणि विश्वसनीय होईल!